Barcelona zmaga się z problemem uzależnienia energetycznego, który jest wyraźnie widoczny z każdego dachu. Według raportu Instytutu Badań Miejskich w Barcelonie (IDRA) i Obserwatorium Coòpolis, miasto wykorzystuje zaledwie 2,5% mocy fotowoltaicznej swoich dachów . W praktyce oznacza to, że na 100 dachów, na których można zamontować panele słoneczne, tylko dwa lub trzy są w nie wyposażone. Tymczasem stolica Katalonii nadal importuje znaczną część swojego zużycia energii, a jej rachunki są podatne na wahania cen paliw kopalnych.
Potencjał poprawy jest znaczący. Gdyby wykorzystać wszystkie dostępne dachy, Barcelona mogłaby pokryć 61,3% zużycia energii elektrycznej w gospodarstwach domowych i 18,6% całkowitego zużycia . Obecnie zainstalowane systemy fotowoltaiczne generują jedynie 1,5% energii elektrycznej zużywanej przez gospodarstwa domowe. Raport przedstawia obraz miasta, które jest niemal całkowicie uzależnione od źródeł zewnętrznych, a ponadto utrwala nierówności społeczne w tak namacalnym wymiarze, jak gigawatogodziny.
Ogromny potencjał, który pozostaje niewykorzystany
Dane z badania wskazują, że Barcelona zużyła 14 413 GWh energii finalnej w 2022 roku. Energia elektryczna stanowiła 44,6% całości , gaz ziemny 32,4%, a paliwa ropopochodne 22,1%. Lokalna produkcja energii odnawialnej osiągnęła zaledwie 7% zużycia, co wskazuje na silne uzależnienie od źródeł zewnętrznych. W tym kontekście dachy wydają się być niewykorzystanym zasobem: około 60% dachów nadaje się do montażu paneli słonecznych, chociaż obecne wykorzystanie jest dalekie od osiągnięcia tego poziomu.
Promieniowanie słoneczne jest w Hiszpanii obfite, ale w miastach wąskie gardło leży gdzie indziej. W Barcelonie na tysiąc mieszkańców przypada mniej niż dwie instalacje fotowoltaiczne , co stanowi wynik znacznie niższy od katalońskiej średniej wynoszącej 17 na tysiąc mieszkańców. Ten kontrast odzwierciedla fakt, że miejskie zużycie energii nie rozwija się w takim samym tempie jak naziemne instalacje fotowoltaiczne, a dachy pozostają niewykorzystaną przestrzenią do generowania energii w pobliżu miejsca jej zużycia.
Nierówna mapa samokonsumpcji
Raport nie tylko mierzy ilość marnowanego światła słonecznego, ale także pokazuje, kto z niego korzysta. Zainstalowana energia słoneczna jest skoncentrowana w dzielnicach o wysokich dochodach, niskiej gęstości zaludnienia i wielu domach jednorodzinnych . W obszarach takich jak Vallvidrera, Tibidabo i les Planes, Font d'en Fargues, Sarrià i Pedralbes przypada nawet 28 paneli słonecznych na 1.000 mieszkańców. Z drugiej strony, Ciutat Meridiana nie ma żadnego, a inne dzielnice, takie jak Turó de la Peira, La Guineueta, Vall d'Hebron i La Verneda i la Pau, również nie mają ani jednego panelu słonecznego.
Za tym zdjęciem kryją się urbanistyka i decyzje ekonomiczne. Osiedla mieszkaniowe z lat 60. i 70. XX wieku skupiają wiele mieszkań na niewielkiej powierzchni dachu , co ogranicza zdolność każdego budynku do wytwarzania energii elektrycznej. Co więcej, ulgi w podatku od nieruchomości (IBI) za instalację paneli słonecznych często trafiają do domów jednorodzinnych, gdzie dochody rodzin są o 26% wyższe niż w mieszkaniach. W rezultacie panele słoneczne mają mniejsze szanse na popularność w dzielnicach, w których mogłyby najskuteczniej obniżyć rachunki za prąd i zwalczyć letnie upały.
Traktuj dachy jako użyteczną infrastrukturę
Centralna propozycja IDRA zakłada przeniesienie punktu ciężkości z postrzegania dachów jako zbioru prywatnych decyzji na traktowanie ich jako przestrzeni użyteczności publicznej. Chodzi o ułatwienie przekazywania użytkowania prywatnych dachów poprzez inwestycje publiczne lub mieszane , tak aby właściciel zachował własność, publiczny operator energetyczny przejął inwestycję, a energia mogła być dystrybuowana po okolicy. W tym modelu dach nie tylko służyłby na potrzeby własne budynku, ale mógłby również zasilać okolicznych mieszkańców i wykorzystywać nadwyżki energii, które obecnie są marnowane.
Z regulacyjnego punktu widzenia, eksperci wskazują, że współdzielenie energii jest teraz łatwiejsze do wdrożenia w miastach. Dekret z 2026 roku zezwala na dystrybucję nadwyżek energii z dachów budynków komercyjnych lub przemysłowych w promieniu pięciu kilometrów , wyjaśnia Rubén Martínez Moreno, dyrektor ds. planowania urbanistycznego i transformacji ekologicznej w IDRA. Kluczem, jak podkreślają, jest odblokowanie tych obszarów i zapobieganie sytuacji, w której wdrażanie energii zależy wyłącznie od woli i zasobów finansowych poszczególnych właścicieli.
Podatki, finansowanie i plany według sąsiedztwa
Raport proponuje również rozwiązania podatkowe. Sugeruje on wprowadzenie progresywnych ulg w podatku od nieruchomości (IBI) na instalację paneli słonecznych , aby osoby, które mogą sobie na to pozwolić, nie korzystały z nich w równym stopniu. W dzielnicach o niższych dochodach, takich jak Ciutat Meridiana, wielu właścicieli domów nie może sobie pozwolić na zapłatę z góry, nawet jeśli są zainteresowani instalacją paneli słonecznych. Podatki lokalne mogłyby pomóc w częściowym zniwelowaniu tej nierównowagi.
Kolejnym aspektem propozycji jest finansowanie paneli słonecznych bez konieczności wpłaty kapitału początkowego. IDRA argumentuje, że instalacje powinny być przystępne cenowo dla najemców i społeczności, które chcą obniżyć rachunki za energię, ale nie dysponują początkowymi funduszami . Ponadto, organizacja opowiada się za specjalnym programem dla dzielnic o wysokim stopniu narażenia na zmiany klimatu, w którym wspólna energia byłaby dystrybuowana w oparciu o kryteria społeczne i środowiskowe. Nadwyżka energii wytwarzanej na prywatnych dachach w ramach umów o użytkowanie mogłaby być przydzielana obszarom z budynkami wielorodzinnymi i ograniczoną powierzchnią użytkową.
Aby zorganizować to wdrożenie, autorzy omawiają miejskie plany dotyczące energii słonecznej, wyznaczając cele dla poszczególnych dzielnic. Apelują również o bardziej rygorystyczne przepisy, obejmujące nie tylko nowo wybudowane budynki . Przekształcenie energetyczne miast, jak argumentują, nie może być pozostawione kumulacji indywidualnych preferencji; wymaga woli społecznej, aby skoordynować inwestycje, regulacje i dystrybucję korzyści. W kraju o tak dużym nasłonecznieniu, pozostawienie całych dachów bez opieki to szansa, która z każdym dniem ucieka.
Społeczności energetyczne i przeszkody administracyjne
Badanie obejmuje również spółdzielnie energetyczne. W Barcelonie działają tylko cztery wspólnoty energetyczne : w Poblenou, La Bordeta, Guinardó i Bon Pastor. Złożoność biurokratyczna, konieczność polegania na wolontariacie i trudności z dostępem do dachów utrudniają realizację wielu inicjatyw. Mimo to, te modele zbiorowe wydają się być sposobem na lepszą dystrybucję korzyści płynących z wytwarzania energii odnawialnej oraz zaangażowanie MŚP, mieszkańców i lokalnych organizacji.
Porównanie z Europą pomaga spojrzeć na to wyzwanie z szerszej perspektywy. Badanie opublikowane w czasopiśmie Nature, wspierane przez Komisję Europejską, szacuje, że UE mogłaby pozyskiwać 40% energii z paneli słonecznych do 2050 roku, jeśli wdrożone zostaną odpowiednie strategie. Jednak obecnie tylko około 10% dachów posiada instalacje fotowoltaiczne. Hiszpania, ze względu na poziom promieniowania słonecznego i zasoby budowlane, wydaje się być jednym z krajów o największym potencjale wzrostu.
Barcelona stoi w obliczu paradoksu, którego nie sposób zignorować: ma tysiące dachów, obfite zasoby energii słonecznej i rosnącą potrzebę redukcji emisji oraz uzależnienia od zagranicznej energii, a mimo to większość tego potencjału pozostaje niewykorzystana. Dane IDRA pokazują, że problem nie jest tylko techniczny, ale także społeczny i regulacyjny, ponieważ konsumpcja własna koncentruje się w najbogatszych, najsłabiej zaludnionych dzielnicach. Zmiana tego trendu wymagałaby dostępnego finansowania, lepiej zaprojektowanych zachęt podatkowych, planów miejskich z jasno określonymi celami oraz mechanizmów podziału energii generowanej na dachach. W Barcelonie nie brakuje słońca; na razie brakuje jej sposobu na jego dystrybucję i wykorzystanie.
